cikloalkaner

Cikloalkanlar, hidrokarbonlar sınıfının doymuş ve yalnızca tek bağ içeren halkalı bileşikleridir. Genel formülleri CnH2n’dir (n≥3). En basit örnekler cyclopropane (C3H6), cyclobutane (C4H8), cyclopentane (C5H10) ve cyclohexane (C6H12) olup her biri tek bir halkadan oluşur. Halkalı yapılar nedeniyle iki hidrojen eksikliği söz konusudur; bu durum alkanlardan farklı olan ciclokarbonlar olarak tanımlanır.

Fiziksel ve kimyasal özellikler açısından cikloalkanlar çoğu zaman apolar maddelerdir, suya pek çözünmezler ve çoğunlukla organik çözücülerde iyi çözücü olurlar. Kaynama ve erime noktaları karbon sayısı arttıkça yükselir. Reaksiyon kapasiteleri doymuş hidrokarbonlar oldukları için sınırlıdır; çift bağ içermedikleri için elektroküp reaksiyonlar (eklemler) alkenler kadar yaygın değildir. Ancak küçük halkalardaki angle strain nedeniyle bazı reaksiyonlar (örneğin halojenasyon ve ring açılımı) belirli koşullarda meydana gelebilir.

Yapı ve konformasyon açısından önemli noktalar vardır. Küçük halkalarda angle strain yüksek olduğundan kararlılık düşer; cyclopropane ve cyclobutane bu baskın strain nedeniyle daha reaktiftir. Büyük halkalarda ise konformasyonlar daha stabil hale gelebilir; cyclohexane örneğinde en kararlı chair konformasyonu bulunur ve ring flip ile enerji farkı gözlenir.

Adlandırmada basit halkalı isimler kullanılır: cyclo- önekiyle başlayan adlar, substituentlerin konumunu belirten numaralarla tamamlanır (örneğin methylcyclopentane, ethylcyclohexane). Birden fazla halka veya bicyclic yapılar da bulunur; örneğin bicyclo[4.4.0]decane gibi.

Kullanım açısından cikloalkanlar petrol ve doğal gaz fraksiyonlarında yer alır; çözücü olarak veya kimyasal sentezlerin hammaddesi olarak kullanılırlar. Cyclohexane, bazı kimyasal üretim süreçlerinde önemli ara ürünler içerir.