casuistische

Casuisme, oftewel casuïstiek, is een benadering in ethiek en recht die morele oordelen of regels afleidt uit concrete gevallen en de specifieke omstandigheden daarvan, in plaats van uit abstracte universele principes. De term komt van het Latijnse casus (geval) en is via het Franse casuiste in het Nederlands terechtgekomen.

Casuïstiek ontwikkelde zich vooral in de scholastieke en met name de katholieke moraaltheologie van de vroegmoderne tijd. Binnen die traditie werd geprobeerd ethische vragen op basis van eerder behandelde gevallen te beantwoorden, door algemene normen toe te passen op de kenmerken van een nieuw geval. De School van Salamanca en verwante casuïstische literatuur waren invloedrijk in deze benadering. Buiten de theologie werd casuïstiek ook toegepast in jurisprudentie en bredere moreel redenering, waar men door overeenkomsten met eerdere gevallen tot verdedigbare conclusies probeerde te komen.

Kritiek en pejoratieve connotaties ontstonden vooral in de Verlichting en daarna. Critici beschuldigden casuïstiek ervan dat men morele normen zou ondermijnen door te veel te focussen op uitzonderingen en context in plaats van op algemene beginselen. In de moderne ethiek blijft casuïstiek een gebruikte methode, vaak in combinatie met andere benaderingen. Met name in medische ethiek en biomedisch recht wordt casusbespreking nog veel toegepast, soms naast principlisme en algemene morele normen.

Zie ook: casuïstiek, casuïstisch.