antropocentryzmu

Antropocentryzm jest stanowiskiem filozoficznym i etycznym, według którego człowiek stanowi centralny punkt oceny wartości świata. W praktyce oznacza to, że dobro ludzi i ich interesy mają priorytet w decyzjach moralnych i politycznych, a przyroda i inne istoty są oceniane głównie pod kątem użyteczności dla człowieka.

W historii myśli występowały różne odcienie tego poglądu. Był obecny zarówno w tradycjach teistycznych, które traktują człowieka jako dominujący podmiot w stworzeniu, jak i w nowożytnych, sekularnych koncepcjach, które wartości natury wiążą z korzyściami dla ludzi, na przykład w koncepcjach dobrobytu społecznego, zasobów czy interesów przyszłych pokoleń.

W praktyce wyróżnia się różne warianty. Antropocentryzm słaby utrzymuje, że ludzie mają najwyższą wartość moralną; inne byty mogą mieć wartość tylko o tyle, o ile wpływają na dobro ludzi. Antropocentryzm silny zakłada, że tylko człowiek ma wartość moralną, a wszystkie inne istoty mają wyłącznie wartość instrumentalną.

Relacja do innych koncepcji etycznych jest kluczowa. Eco- i biocentryzm odchodzą od perspektywy ludzkiej, uznając wartość całych ekosystemów lub życia wszystkich istot. W praktyce antropocentryzm wpływa na politykę ochrony środowiska, definicje praw zwierząt i priorytety gospodarcze.

Krytyka wskazuje, że antropocentryzm może ograniczać ochronę środowiska i nieuwzględniać długoterminowych skutków dla ludzi. Zwolennicy ekocentryzmu i zoocentryzmu argumentują, że wartość lub prawa niektórych bytów nie powinny zależeć wyłącznie od ich przydatności dla człowieka. Współczesność to spór o zakres ochrony środowiska, praw zwierząt i zrównoważony rozwój.