Omvangsefficiëntie

Omvangsefficiëntie is een begrip uit de economische en bedrijfswetenschap dat de mate aangeeft waarin een organisatie outputs efficiënt produceert in verhouding tot de omvang van haar operaties. Het onderscheidt zich van technische efficiëntie (hoe effectief inputfactoren worden omgezet in outputs) en allocatieve efficiëntie (kostenefficiënte keus van inputs). Omvangsefficiëntie reflecteert of de organisatie op de optimale schaal opereert.

Bij verandering van de productieomvang kunnen outputs evenredig, meer dan evenredig of minder dan evenredig toenemen. Dit noemt men constant returns to scale (CRS), increasing returns to scale (IRS) en decreasing returns to scale (DRS). Een organisatie die op een suboptimale schaal opereert, kan schaal inefficiëntie ervaren: te grote organisaties kunnen diseconomies of scale ondervinden; te kleine organisaties missen mogelijk schaalvoordelen.

Meting van omvangsefficiëntie gebeurt vaak met Data Envelopment Analysis (DEA) of Stochastic Frontier Analysis (SFA). In DEA kan men efficiëntie onder constante schaal en onder variabele schaal vergelijken; het verschil levert een schaal efficiencyscore op (tussen 0 en 1), waarbij 1 duidt op volledige schaal efficiëntie. Deze scores hangen samen met de veronderstellingen over technologie en returns to scale.

Onderscheidende factoren zijn onder meer vaste kosten, opbouw van de organisatie, geografische spreiding, specialisatie en leveringsketen. Schaalvoordelen kunnen leiden tot lagere kosten per eenheid, verbeterde inkoopmacht en grotere productiviteit, maar groei brengt ook coördinatieproblemen en complexiteit met zich mee.

Toepassingsgebieden omvatten productie, industrie, gezondheidszorg en de publieke sector, waar schaalmetingen beleidsrelevante inzichten kunnen opleveren. Beleidsimplicaties gaan over de optimalisatie van faciliteitsomvang en organisatiestromen, met aandacht voor mogelijke diseconomies bij overschrijding van de optimale schaal. Beperkingen van de analyse zijn afhankelijk van datakwaliteit, modelkeuzes en externe factoren. Zie ook: returns to scale, data envelopment analysis.