Neuropsykologia

Neuropsykologia to gałąź psychologii zajmująca się badaniem związku między funkcjonowaniem mózgu a procesami poznawczymi oraz zachowaniem. Główne obszary jej zainteresowań obejmują pamięć, uwagę, język, funkcje wykonawcze, percepcję, przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne i socjalne aspekty poznania. Celem jest zrozumienie, jak uszkodzenia lub zaburzenia mózgowe wpływają na konkretne funkcje psychiczne oraz codzienne zachowanie.

Historia neuropsychologii wiąże się z badaniami nad pacjentami z uszkodzeniami mózgu w XX wieku i wcześniejszymi obserwacjami klinicznymi. Pionierzy tacy jak Brenda Milner i Alexander Luria przyczynili się do łączenia deficytów poznawczych z określonymi obszarami mózgu oraz do rozwoju systematycznych metod oceny neuropsychologicznej. Badania kliniczne i teoretyczne wyznaczyły podstawy diagnozy różnicowej oraz planowania terapii.

Metody neuropsychologiczne obejmują oceny kliniczne, wywiad, obserwację zachowań oraz techniki obrazowania mózgu (np. MRI, CT) i inne miarodajne narzędzia w badaniach i praktyce klinicznej. Oceny koncentrują się na określeniu profilu funkcjonalnego w poszczególnych domenach: uwaga i szybkość przetwarzania, pamięć (werbalna i wzrokowa), język, funkcje wykonawcze, umiejętności wzrokowo-przestrzenne oraz poznanie społeczne. Typowe testy to zestawy ocen neuropsychologicznych, takie jak skale Wechslera, testy pamięci, testy wykonawcze i zadania językowe.

Zastosowania neuropsychologii obejmują diagnostykę i różnicowanie zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych, planowanie rehabilitacji, a także monitorowanie postępu choroby i skuteczności interwencji. Najczęstsze konteksty to pourazowe i udarowe uszkodzenia mózgu, choroby neurodegeneracyjne (np. choroba Alzheimera), zaburzenia rozwoju, padaczka oraz ocena w kontekście forensycznym i edukacyjnym. W praktyce współpracuje z neurologią, psychiatrią, logopedią i rehabilitacją.