Ndërvarësia

Ndërvarësia është një koncept në filozofi dhe shkenca shoqërore që përshkruan marrëdhëniet e varësisë midis njësiteve të ndryshme, si individë, grupe, organizma ose sisteme. Ajo sugjeron që funksionimi dhe mirëqenia e një njësi janë të lidhura ngushtë me gjendjen e të tjerëve, dhe se autonomia absolute shpesh është një ideal më shumë sesa një realitet.

Termi ndërvarësia zbatohet në shqip për të përkthyer interdependence dhe vjen nga përbërësi ndër- që do të thotë midis dhe varësia që do të thotë dependence. Përdoret gjerësisht në ekologji, ekonomi, sociologji dhe studime të politikave publike.

Në ekologji, ndërvarësia shfaqet në rrjetet ushqimore, marrëdhëniet simbiotike dhe në funksionimin e ekosistemeve, ku organizmat varen nga njëra-tjetra për ushqim, mbrojtje dhe rigjenerim të resurseve. Shembuj të zakonshëm janë marrëdhëniet polinizuese dhe roli i mikroorgani­zëmave në ciklin e lëndëve ushqyese.

Në ekonomi dhe politikë, ndërvarësia përfaqëson varësinë reciproke të vendeve dhe sektorëve përmes tregtisë, zinxhirëve të furnizimit, investimeve dhe transferimeve të teknologjisë. Ajo mund të sjellë përfitime të përbashkëta, por gjithashtu rrezik nga ndërprerjet e zinxhirëve ose nga varësitë strategjike.

Ndërvarësia shoqërohet me çështje etike dhe politike, duke përfshirë përgjegjësitë ndaj komuniteteve të tjera, solidaritetin dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut. Ajo nxit bashkëpunimin ndërkombëtar dhe krijimin e mekanizmave për trajtimin e varësisë, mbrojtjen ndaj dobësive dhe përmirësimin e mirëqenies kolektive.

Disa kritikojnë që termi mund të përdoret për të justifikuar natyrën e varësisë ose të nënvlerësojë autonominë individuale. Në praktikë, ndërvarësia është një realitet dinamik, dhe matja e saj, si dhe interpretimi politik, varen nga konteksti kulturor dhe mënyra si e perceptojnë aktorët.