Kooperatif

Kooperatif, üyelerinin ortak çıkarlarını karşılamak amacıyla ortaklaşa sahip olduğu ve yönettiği bir işletme biçimidir. Kooperatifler, üyelere dayanır ve kararlar genellikle her üyenin eşit oy hakkıyla alınır; kâr odaklı olmaktan çok üyelerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelir. İşletmenin kazancı üyeler arasında adil biçimde paylaştırılabilir veya yeniden yatırılabilir.

Çeşitli türleri vardır: tüketici kooperatifleri üyelerin kendi ihtiyaçlarına uygun ürün ve hizmetleri daha uygun fiyatlarla edinmesini sağlar; üretici kooperatifleri üreticilerin pazarlama ve dağıtım süreçlerini ortaklaşa yürütür; çalışan kooperatifleri çalışanların kendi işyerlerini yönetmesini sağlar; konut kooperatifleri uygun konut edinimini kolaylaştırır; kredi kooperatifleri ise üyelerin finansmana erişimini sağlar.

Kooperatifler, genellikle bazı ortak ilkelere dayalı olarak işler. Uluslararası Kooperatifler Birliği’nin (ICA) belirlediği ilkeler arasında gönüllü ve açık üyelik, demokratik üye kontrolü, üyelerin ekonomik katılımı, özerklik ve bağımsızlık, eğitim ve bilgiye erişim, kooperatifler arası dayanışma ve toplumsal sorumluluk bulunur. Bu ilkeler, kooperatifleri bağlamında karar süreçlerini ve yönetimi şekillendirir.

Tarihsel olarak kooperatif hareketi, 19. yüzyılın ortalarında Rochdale Prensipleri ile modern biçimini kazanmıştır ve bugün dünya genelinde perakende, tarım, finans, konut ve hizmetler gibi birçok sektörde uygulanır. Ülkeler arasında yasal çerçeve ve denetim mekanizmaları farklılık gösterir; kooperatifler genellikle yerel odalar veya birlikler tarafından denetlenir ve üyelerin katılımı ve bağımsızlığı temel alınır.

İlgili kavramlar arasında kooperatifçilik, Rochdale İlkeleri ve kooperatif hareketi sayılabilir.