Geðsjúkdómur

Geðsjúkdómur er samheiti yfir röskanir á geðslagi sem hafa áhrif á tilfinningar, hugsun, hegðun og samskipti við aðra. Röskunin getur verið milt eða alvarlegt heilsufarsástand og getur truflað daglegt líf og starfsgetu.

Algengir flokkar eru þunglyndi, kvíðaröskun, geðhvarfasýki, geðklofi og átraskanir. Einkenni eru mismunandi eftir röskun en geta falið í sér langvarandi depurð eða mikinn kvíða, svefn- eða matartruflanir, erfiðleika með einbeitingu, ranghugmyndir eða ofskynjanir og félagslegan óþægind eða einangrun.

Orsakir geðsjúkdóma eru oft flókin og margþættar; erfðir, líffræðilegar breytingar, sálfélagslegir þættir eins og streita og áföll, auk vímuefnanotkunar. Samspil þessara þátta veikir eða styrkir tilhneigingu.

Greining byggist á samtali og klínískri skoðun lækna eða sálfræðinga, notkun flokkunakerfa eins og ICD-11 eða DSM-5, og mati á langvinnum einkennum, fylgikvillum og áhrifum á daglegt líf.

Meðferð felur oft í sér samþætta nálgun: sálfræðimeðferð (t.d. kognitív-atferlismeðferð), lyfjameðferð (t.d. lyf sem hafa áhrif á geðslag, svo sem gegn þunglyndi eða geðrofi) og stuðningsúrræði eins og félagslegt stuðningakerfi, endurhæfingu og fjölskylduráðgjöf. Aðgengi að þjónustu og samráð við fagfólk eru mikilvæg.

Horfur eru mismunandi eftir röskun og aðgengi að meðferð. Meðferð og stuðning geta bætt lífsgæði og starfsgetu, en stigma og aðgengi viðeigandi þjónustu eru áfram áskoranir.