Cartesiaans

Cartesiaans is een benaming voor de filosofische en wetenschappelijke traditie die de ideeën van René Descartes centraal stelt. De term wordt gebruikt voor denkers en stromingen die rationalisme, wiskundige redenering en een kritische houding ten opzichte van zintuiglijke kennis benadrukken.

Kernpunten zijn methodische twijfel als beginpunt van zeker weten, het cogito ("ik denk, dus ik ben"), en het cartesische dualisme waarin geest (res cogitans) en lichaam (res extensa) als verschillende substanties worden gezien. De cartesiaanse traditie legt nadruk op heldere en duidelijke ideeën en op wiskundige mechanisering van de natuur.

In de wiskunde leverde Descartes de cartesiaanse coördinaten op (het aanduiden van lijnen in termen van x en y), waardoor algebra en meetkunde met elkaar verweven raakten. Deze analytische geometrie bood gereedschap voor later wiskundigen en speelde een sleutelrol in de ontwikkeling van de moderne natuurkunde en mechanica.

Invloed en kritiek: de cartesiaanse traditie vormde een belangrijke stap in het vroege moderne rationalisme en beïnvloedde epistemologie en wetenschap. Ze kreeg kritiek van empiristen zoals Locke en Hume, maar haar nadruk op grondbeginselen en wiskundige redenering heeft de westerse filosofie en de wiskunde blijvend beïnvloed.

Het begrip cartesiaans blijft in bredere zin verwijzen naar denkers en stromingen die Descartes centraal stellen in hun methode en opvattingen over kennis, verstand en realiteit.