CRISPRactivatie

CRISPRactivatie, vaak CRISPRa genoemd, omvat strategieën die de expressie van endogene genen verhogen zonder DNA te knippen. In plaats van editing richt CRISPRa zich op het activeren van transcriptionele processen op de natuurlijke locus, waardoor genen meer tot expressie komen. CRISPRa vormt samen met CRISPRi en klassieke CRISPR-editing een toolkit voor regulatie van genexpressie.

Technisch werkt CRISPRa door een catalytisch inactieve Cas9 (dCas9) of een vergelijkbare variant te koppelen aan transcriptionele activatoren. Een gRNA wijst naar een promotor of enhancer nabij het doelgen, zodat de transcriptie-machinerie wordt aangetrokken. Meerdere systemen bestaan: dCas9-VP64, dCas9-VPR, en het SAM-systeem dat MS2-aptamers op het sgRNA gebruikt om extra activatoren aan te trekken; daarnaast zijn p300-core en SunTag-varianten ontwikkeld voor epigenetische activering of versterkte activatie.

Toepassingen omvatten functionele genomica (screening en het opzoeken van genfuncties), celreprogrammatie en differentiatie, en potentieel in therapieën die endogene genactivatie bevorderen. Een voordeel ten opzichte van DNA-editing is dat CRISPRa genen actiever maakt zonder permanente genetische veranderingen, wat reversibel is en de regulatie van de cel behoudt.

Beperkingen zijn afhankelijk van locatie en chromatinestatus, wat opregulatie kan bemoeilijken of onvoorspelbaar maken. Off-target-activering en leveringsproblemen vormen ook kritiek. Veiligheid, langdurige effecten en ethische overwegingen blijven belangrijke aandachtspunten bij onderzoek en toepassingen.