samorzdów

Samorząd terytorialny w Polsce to system organów działających na szczeblu lokalnym i regionalnym, które samodzielnie realizują zadania publiczne. Główne jednostki samorządowe tworzą trzy poziomy: gminy, powiaty i województwa. Każdy z poziomów ma odrębne kompetencje i budżet oraz własne organy.

Organy samorządowe obejmują organ stanowiący i organ wykonawczy. W gminie są to rada gminy i wójt, burmistrz albo prezydent miasta. W powiecie działa rada powiatu i starosta jako organ wykonawczy. W województwie funkcjonuje sejmik województwa oraz marszałek. Członkowie tych organów wybierani są w wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję, z możliwością ponownego wyboru.

Zadania samorządu obejmują m.in. planowanie i zagospodarowanie przestrzenne, utrzymanie i rozwój infrastruktury lokalnej, gospodarkę komunalną, ochronę środowiska, transport publiczny, kulturę, sport i ochronę socjalną. W zakresach kompetencji znajdują się również edukacja przedszkolna i podstawowa (gmina) oraz szkolnictwo ponadpodstawowe i częściowo opieka zdrowotna (powiat), a polityka regionalna i rozwój gospodarczy często leżą w zakresie województw. Finansowanie pochodzi z dochodów własnych (m.in. podatki lokalne, opłaty), dotacji i subwencji z budżetu państwa oraz środków unijnych. Budżety jst uchwalane są przez odpowiednie organy samorządowe.

Historia i źródła prawne samorządu w Polsce sięgają reform z początku lat 90. XX wieku; kluczowe są ustawy o samorządzie gminnym, samorządzie powiatowym i samorządzie wojewódzkim, które ukształtowały trzyetapowy model samorządowy obowiązujący od 1999 roku. Samorząd odgrywa istotną rolę w demokracji lokalnej i decentralizacji państwa.