ruimteweeronderzoek

Ruimteweeronderzoek is het vakgebied dat de variabiliteit van de ruimteomgeving rondom de aarde bestudeert en de gevolgen daarvan voor technologie en menselijk handelen. Belangrijke verschijnselen zijn onder meer zonnevlekken, zonnestormen zoals flares en coronale massa-ejecties, de zonnewind en het interplanetaire magnetische veld, kosmische straling en de respons van de aardse ionosfeer en magnetosfeer. Het doel is begrip, modellering en betere voorspellingsmogelijkheden.

Toepassingen omvatten waarschuwingen voor satellieten en bemande missies, bescherming van ruimte-infrastructuur, verbetering van communicaties en navigatiesystemen en het voorkomen van storingen in elektriciteitsnetten tijdens geomagnetische stormen. Ruimteweeronderzoek kent zowel fundamenteel als operationeel karakter; het combineert basiswetenschap met praktische voorspellingsdiensten.

Methoden omvatten waarnemingen van de zon, de heliosfeer en de aardse omgeving met ruimte- en grondinstrumenten, en numerieke modellen zoals magneto-hydrodynamische (MHD) simulaties en data-assimilatie om voorspellingen te doen. Belangrijke parameters zijn zonnevlekactiviteit, het interplanetaire magnetische veld (Bz) en de snelheid van de zonnewind. Voorbeelden van instrumenten en missies zijn SDO, Solar Orbiter, Parker Solar Probe, SOHO, ACE en DSCOVR, terwijl KNMI en andere instellingen verantwoordelijk zijn voor waarschuwingen en dienstverlening.

Internationale samenwerking is cruciaal. In Europa wordt ruimteweer gecoördineerd binnen het Space Weather Coordination Centre van ESA als onderdeel van het Space Situational Awareness-programma, met nationale organisaties zoals KNMI die waarschuwingen publiceren. Wereldwijd leveren NASA, NOAA en andere ruimteagentschappen aanvullende datastromen en modellen.