nörotransmitter

Nörotransmitter, sinir hücreleri arasındaki iletişimi sağlayan kimyasal bir haberci maddesidir. Genellikle presinaptik nöronlar tarafından sentezlenir, vesiküllerde depolanır ve aksiyon potansiyeliyle sinaptik boşluktan salınır. Postsinaptik zarın reseptörlerine bağlanarak elektriksel veya biyokimyasal yanıtı tetikler. Etkileri çoğunlukla hızlıdır ve sinapsın kapanmasıyla birlikte yok olur; bozulma veya geri alım (reuptake) ile ya da enzimatik olarak parçalanma ile son bulur.

Nörotransmitterler iki ana kategoriye ayrılabilir: küçük moleküllü nörotransmitterler ve peptit nörotransmitterler. Örneğin glutatamat, GABA, asetilkolin, dopamin, noradrenalin ve serotonin gibi maddeler küçük moleküllü grubuna dahildir; enkefalinler, substance P ve endorfinler gibi peptitler ise peptit sınıfını oluşturur. Glutamat genellikle uyarıcı etki gösterirken GABA çoğunlukla inhibe edici etkidir; diğerleri ise işlev açısından genellikle modülatör rol üstlenir.

Etki mekanizmaları, iyon kanalı içeren hızlı iletimi sağlayan iyonotropik reseptörlerden veya GPCR’ler üzerinden çalışan metabotropik yolağa kadar çeşitlenir. Bu sinyaller öğrenme ve bellek gibi süreçlerde sinirsel plastisiteye katkıda bulunur.

Nörotransmitter dengesinin bozulması, depresyon, anksiyete, şizofreni, Parkinson hastalığı ve Alzheimer gibi durumlarla ilişkilendirilir. Tedaviler genellikle serotonin, dopamin ve diğer sistemleri hedefleyerek bu dengenin modülasyonunu amaçlar.