javobgarliklarni

Javobgarliklarni deganda odatda insonlar yoki tashkilotlar o‘z harakatlari yoki yo‘qolib ketgan majburiyatlari uchun javob berishga majburiyatli bo‘lgan holatlar tushuniladi. Bu atama turli sohalarda, xususan yuridik, axloqiy va tashkilotli kontekstlarda qo‘llanadi. Etymologik jihatdan “javob” so‘zi hisobot berish yoki javob berish ma’nosini beradi, “-garlik” esa holat yoki sifatni ifodalaydi; umumiy nuqtai nazardan javobgarliklar — javob berish majburiyatlari yig‘indisi.

Javobgarliklar ko‘plab turlarga bo‘linadi. Yuridik nuqtai nazardan jismoniy shaxslar uchun jismoniy yoki sabotaj bo‘lmagan harakatlar oqibatida yuzaga kelgan javobgarlik mavjud. Odatda u civil (shartnoma buzilishi yoki zarar yetkazish), jinoiy (qasd, talonchilik va boshqalar) va ma’muriy javobgarlik kabi tarkiblarga bo‘linadi. Shaxslararo munosabatlarda bojxona, soliqlar yoki me’yoriy talablarni buzish ma’muriy javobgarlikka olib kelishi mumkin. Professional asosda esa bunday javobgarliklar me’yoriy va malakaga oid muammolar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Tashkilotlar uchun javobgarliklar korporativ javobgarlik, mijozlar bilan kelishuvlarni buzish natijasida paydo bo‘ladigan javobgarlik va ichki normativ hujjatlar asosida qo‘yilgan javobgarliklarni o‘z ichiga oladi. Sabablar odatda himoya choralarini talab qiladi: shikoyatlarni ko‘rib chiqish, kompensatsiya to‘lash, yozma javoblar berish va zararni qoplash.

Javobgarliklarni yaxlit tushunish barqaror boshqaruv, xavf boshqaruvi va ijtimoiy mas’uliyatni ta’minlashga xizmat qiladi.