ironiczny

Ironiczny (przymiotnik) oznacza „związany z ironią” i opisuje ton, wypowiedź lub sytuację, w których dosłowne znaczenie słów nie odpowiada intencji mówiącego lub rzeczywistości. W praktyce ironiczny język może wywoływać efekt dystansu, krytyki lub humoru poprzez sprzeczność między tym, co się mówi, a tym, co się ukrywa lub co się dzieje.

Etymologia tego wyrazu sięga greckiego słowa eirōnía (ειρωνία) – ironia – które trafiło do łaciny i innych języków europejskich, a następnie do polszczyzny. Od rzeczownika ironia utworzono przymiotnik ironiczny w celu opisania cech, tonów lub zachowań związanych z tą figurą retoryczną.

Rodzaje ironii w języku polskim najczęściej wyróżnia się jako: ironia werbalna, gdy wypowiedź niesie znaczenie sprzeczne z dosłownym; ironia sytuacyjna, gdy wynik lub okoliczności są sprzeczne z oczekiwaniami; ironia dramatyczna, gdy publiczność lub czytelnik wie więcej niż postacie. Termin ten stosuje się także do opisywania ironicznego kolorytu komentarzy, uśmiechów czy scen, które podkreślają dystans do rzeczywistości.

Użycie ironii bywa subtelne lub wyraźnie krytyczne. W odróżnieniu od sarkazmu, który bywa ostrzejszy i atakujący, ironia może funkcjonować jako łagodniejsze, dystansujące narzędzie retoryczne lub literackie. Ironia jest powszechnym środkiem w literaturze, mediach i krytyce, służącym do ukazania sprzeczności między tym, co jest a co mogłoby być.