dedüksiyon

Dedüksiyon, mantıksal çıkarım yapma sürecidir. Bu süreçte, genel geçer olduğu kabul edilen bir veya daha fazla öncülden (doğru olduğu varsayılan ifadeler) yola çıkarak, zorunlu olarak doğru olması gereken bir sonuca ulaşılır. Dedüktif akıl yürütme, sonucun öncüllerden mantıksal olarak zorunlu olduğu durumlarda geçerlidir. Eğer öncüller doğruysa, sonuç da mutlaka doğru olmalıdır.

Örnek olarak, "Bütün insanlar ölümlüdür" öncülü ve "Sokrates bir insandır" öncülü verildiğinde, dedüksiyon yoluyla "Sokrates ölümlüdür" sonucuna ulaşılır. Burada, ilk iki ifade doğru kabul edildiğinde, üçüncü ifadenin doğru olmaması mantıksal olarak imkansızdır.

Dedüksiyon, bilimsel araştırmalarda hipotezlerin test edilmesinde, matematiksel ispatlarda ve günlük yaşamda problem çözmede sıklıkla kullanılır. Bilimde, genel bir teoriden yola çıkarak özel gözlemlerin veya deneylerin sonuçları tahmin edilir. Eğer bu tahminler doğrulanırsa, teori desteklenmiş olur.

Dedüksiyonun karşıtı endüksiyondur. Endüksiyonda, özel gözlemlerden yola çıkarak genel bir sonuca ulaşılmaya çalışılır. Endüktif akıl yürütme olasılıksaldır; yani sonuç öncüllere dayanarak olasıdır ancak kesin değildir. Dedüksiyon ise kesinlik ifade eder.