atmosferler

Atmosferler, bir gezegenin veya uydunun yüzeyinin üzerinde bulunan gaz tabakalarıdır. Güneş’ten gelen radyasyonu düzenler, ısıyı depolar ve yüzey iklimini belirler; ayrıca zararlı radyasyonun kısmını engelleyerek yaşam için elverişli koşulları destekler. Atmosferler, bileşimleri, basınçları ve kalınlıkları bakımından gök cisimleri arasında büyük çeşitlilik gösterir. Dünya atmosferi yaklaşık olarak azot (N2) %78, oksijen (O2) %21 ve arta kalan gazlar ile su buharı ve karbondioksitin değişken oranlarında oluşur.

Atmosferler genelde katmanlı yapıya sahiptir. Dünya için troposfer, stratosfer, mezosfer ve termosfer olmak üzere birkaç ana katman bulunur; ekzosfer dışa doğru uzanan en uç tabakadır. Troposfer yüzeyden yükselen en alt katmandır ve burada hava olayları gerçekleşir. Stratosfer ozon tabakasını içerir ve sıcaklık profili yükseldikçe değişebilir. Mezosfer ve termosfer ise yükseklere çıktıkça sıcaklık ile basıncın önemli ölçüde azaldığı katmanlardır; termosfer gezegenin iyonosferi ile etkileşir ve uzaydan gelen radyasyonla ilişkilidir.

Dünya dışında atmosferler büyük çeşitlilik gösterir. Venüs’ün yoğun ve sıcak bir karbon dioksit atmosferi varken, Mars’ın ince CO2 ağırlıklı bir atmosferi vardır. Gas devleri olarak bilinen gezegenlerin atmosferleri genellikle hidrojen ve helyumdan oluşur. Astronomide ayrıca egzoplanet atmosferleri incelenir ve sera etkisi, sıcaklık dengesi ile yaşam olanakları açısından değerlendirilmektedir.

Atmosferlerin incelenmesi meteoroloji, hidrolojik döngü ve iklim bilimi için temel olup, gezegen bilimi bağlamında da temel bir konudur.