adrenergísk

Adrenergísk lýsir starfsemi sem svarar katecholamínum, aðallega adrenalíni (epinephrine) og norepinephrine (noradrenalín). Adrenergísk virkni tengist helst sympatíska taugakerfinu, þar sem taugaboðefni eru losuð í taugamótum og einnig frá adrenal medullu sem gefur epinephrine. Viðtakar og boðleiðir þessara boðefna ráða miklum hlut í stjórnun hjarta, æðakerfis, öndunar og efnaskipta.

Adrenergic receptorar eru í meginflokkum α- og β-viðtaka, sem skiptast í α1, α2 og β1, β2 og β3. α1-viðtakar (Gq) örva fosfólípasa C og valda æðasamdrætti. α2-viðtakar (Gi) draga úr losun norepinephrine og hafa áhrif á aðra tauga- og innkirtlaferla. β-viðtakar (β1, β2, β3) eru Gs-prótein sem auk uppsögu cAMP; β1-viðtakar eru aðallega í hjarta og auka takt og samdrátt. β2-viðtakar hafa áhrif á slétta vöðva og ýmsa vefi og stuðla að slökun og víkkun, t.d. í lungum og sumum æðaveggjum. β3-viðtakar eru í fituvef og hafa lipólýsu; öll β-viðtakar hafa sértæk áhrif eftir vefjum.

Áhrif adrenergískra boðefna eru víðtæk. Í hjarta eykur adrenergísk virkni hjartslagshraða og útfall. Í æðakerfi stýra α1-viðtakar æðasamdrætti en β2-viðtakar geta stuðlað að víkkun í sumum vefjum. Í lungum hafa β2-viðtakar áhrif á sléttan vöðva loftvega. Efnaskipti auka glúkógenólýsu og lipólýsu; augun geta stækkað lýsa (pupillud expansion).

Framleiðsla og meðferð felur í sér endógen boðefni og lyf sem virka á adrenergíska kerfið. Endurupptaka norepinephrine (NET) og niðurbrot með MAO og COMT skipta máli. Dæmi um lyf eru adrenergískir agonistar (t.d. isoproterenol, albuterol, phenylephrine) og antagonistar (t.d. propranolol, metoprolol, prazosin). Adrenergísk kerfi skipta máli í stjórnun blóðþrýstings, astma, bráðahjálp og mörgum klínískum aðstæðum.