Xarajatlari

Xarajatlari — shaxs yoki tashkilot tomonidan maqsadga erishish uchun sarflangan mablag‘lar, resurslar yoki qiymatlar hisoblanadi. Bu olingan to‘lovlar, sotib olingan xom ashyo, mehnat haqi, energiya, xizmatlar uchun amalga oshirilgan mablag‘lar hamda faoliyat davomida yuzaga kelgan boshqa xarajatlarni o‘z ichiga oladi. Xarajatlar moliyaviy hisobotlarda daromadlar yoki foyda yo‘qotish ko‘rinishida aks ettiriladi va turli kutilgan natijalar bilan tahlil qilinadi.

Xarajatlar ko‘pincha quyidagi tasniflarga bo‘linadi: maqsad bo‘yicha — operatsion xarajatlar (kundalik ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish uchun zarur bo‘lgan xarajatlar) hamda kapital xarajatlari (uzoq muddatli aktivlar sotib olish yoki qurilish uchun amalga oshirilgan xarajatlar); davr bo‘yicha — qisqa muddatli va uzoq muddatli; o‘zgaruvchan (xarajat hajmi ishlab chiqarish hajmiga qarab o‘zgaradi) va doimiy (ma'lum davr davomida o'zgarmas) xarajatlar; shuningdek funksional bo‘yicha — ishlab chiqarish, sotish, ma’muriy.

Xarajatlar tahlili byudjetlashtirish, narx belgilash va samaradorlikni baholash uchun asos bo‘ladi. Buxgalteriyada xarajatlar o‘lchovi va ularga alohida yo‘naltirish orqali hisob-kitoblar yuritiladi; ularning to‘g‘ri taqsimlanishi vaqt o‘tishi bilan xarajatlarni boshqarish, amortizatsiya va qarorlar qabul qilish jarayonlarini qo‘llab-quvvatlaydi. Xulosa qilib aytganda, xarajatlar iqtisodiy faoliyatning markaziy ko‘rsatkichlaridan biri bo‘lib, ularni aniqlik bilan hisoblash budjetni yaratish va biznes strategiyasini shakllantirish uchun zarurdir.