byudjetlashtirish

Byudjetlashtirish — resurslardan samarali foydalanish maqsadida oldindan belgilangan byudjetlar asosida daromadlar va xarajatlarni rejalashtirish, taqsimlash, amalga oshirish va nazorat qilish jarayoni. Bu jarayon davlat, jamoat tashkilotlari, korxonalar va uy xo‘jaliklari tomonidan qo‘llanadi. Maqsad resurslarni muayyan maqsadlar uchun mos ravishda yo‘naltirish, moliyaviy barqarorlikka erishish va faoliyat natijalarini oshirishdir.

Bosqichlari odatda quyidagilardan iborat: ehtiyojlar va maqsadlar aniqlanadi; daromadlar prognoz qilinadi; xarajatlar rejalashtiriladi; byudjet tayyorlanadi; tasdiqlanadi va amalga oshiriladi; natijalar monitoring qilinadi va hisobot beriladi.

Byudjetning asosiy turlari bo‘lib: davlat byudjeti (jamoat byudjeti), korxonaning ichki byudjeti, shaxsiy yoki uy xo‘jaligi byudjeti kiradi. Ular turli darajalarda resurslar taqsimotini, xarajatlar yo‘nalishlarini va moliyaviy majburiyatlarni ko‘zda tutadi.

Foydalaridan biri resurslar samarali taqsimlanishi, qarorlar uchun moliyaviy barqarorlikning yaxshilanishi, kutilmagan xarajatlar uchun rezervlar yaratish va hisobotlar orqali nazoratning kuchayishi hisoblanadi. Qiyinchiliklar sifatida noaniqliklar, prognoz xatolari, inflatsiya, siyosiy qarorlar ta’siri va tashqi risklar ko‘riladi.

Xulosada, byudjetlashtirish iqtisodiy faoliyatning asosiy vositalaridan biri bo‘lib, resurslarni rejalashtirish, taqsimlash va nazorat qilish orqali barqaror rivojlanishga xizmat qiladi.