Heilsufarslegastur

Heilsufarslegastur er hugtak sem notað er í íslenskri umræðu um lýðheilsu til að vísa til þeirrar hættulegustu heilsufarsáhrifu sem gæti haft mest áhrif á heilsu fólks í tilteknu samhengi. Það er ekki formleg vísindaleg mæling, heldur forgangsmerking sem hjálpar stjórnendum, vísindamönnum og fjölmiðlum að meta og setja markmið fyrir aðgerðir og fjárfestingar í forvarnir.

Orðmyndunin byggist á heilsufarslegur og -astur; samsetningin þýðir “mesti heilsufarsáhrif” eða “mest tilheyrandi heilsuhætta.” Hugtakið er notað til að bæta skilaboð um fyrir hvað á að líta sérstaklega í áætlanagerð og umræðu.

Tilgangur og aðferðir: Til að ákvarða heilsufarslegastan þátt er oft unnið með gögn sem endurspegla burð sjúkdóma og heilsuálag samfélagsins, svo sem dánartíðni, útbreiðslu og alvarleika einkenna, auk forvarnarhæfileika. Gildi hugtaksins byggist á samantekt ólíkra gagna og getur breyst eftir tíma, svæði og kynslóð. Það er því notað sem lýsandi forgangsmerki frekar en sem nákvæm mæling.

Notkun og dæmi: Í íslenskri opinberri umræðu rísa oft áherslur á heilsufarslegastan þátt sem mest mikilvægan fyrir stefnumótun, til dæmis tengsl loftmengunar, reykinga, offitu, smitsjúkdóma eða geðheilbrigðis. Samanburðarrannsóknir gætu túlkað mismunandi valkosti sem heilsufarslegastan þátt eftir samfélagi og á því tímabili sem athugunin fer fram.

Að lokum má segja að heilsufarslegastur sé óformlegt, tímabundið og samhygðarlegt hugtak. Það á að höfða til forgangs í umræðu og ákvarðanatöku, ekki sem nákvæm mæling.