smitsjúkdóma

Smitsjúkdómar eru sjúkdómar sem orsakast af patógenum – bakteríum, veirum, sveppum eða orma – og sem geta smitast milli einstaklinga eða innan samfélags. Helstu flokkar eru bakteríusjúkdómar, veirusjúkdómar, sveppasjúkdómar og ormasjúkdómar. Veikindin geta verið frá mildu einkennum til alvarlegra sjúkdóma, og sumir smita auðveldlega eða valda faröldrum.

Smitleiðir eru margar: beint samband (t.d. snerting eða kynmök), andrúmsdropar sem berast í loftinu, loftborið smit, menguð matur eða vatn, og smit frá dýrum eða skordýrum sem bera patógenin. Smit getur einnig átt sér stað í sameiginlegri búsetu eða starfsemi þar sem margir eru saman.

Greining felst oft í sýnatökum og rannsóknum í klínískum sjúkdóma- eða rannsóknarstofum. Meðferð byggist á gerð patógena: bakteríur eru oftast meðhöndlaðar með sýklalyfjum, veirur með sértækum lyfjum eða mótefnavökum og stuðningsmeðferð; sveppir með sveppalyfjum og ormar með viðeigandi lækningum. Sumir sjúkdómar krefjast langvarandi eða sértækrar meðferðar.

Forvarnir gegn smitsjúkdómum byggja á bólusetningum, góðu hreinlæti, öruggu vatn- og matvælaöryggi, handþvotti og öryggi í umhverfi þar sem fólk ferðast og dvelur. Lýðheilsu-eftirlit, farsóttarstjórnun og alþjóðlegt samstarf eru mikilvæg til að sporna gegn útbreiðslu og draga úr mótstöðu gegn sýklalyfum.

Þekkt dæmi um smitsjúkdóma eru inflúensa, berklabakterían, malaría, HIV/AIDS og COVID-19.