Glýkólýsa

Glýkólýsa, eða sýrustofnun, er frumuhnit sem myndaðist í frumum lífvera til að framleiða energí úr glúkósa eða öðrum kolvetni. Þessi ferli er mikilvægur hluti af stofnunarefnum í frumum og er aðallega staðsett í frumuhimnu frumna. Glýkólýsa er óháð loftslagi og getur verið framkvæmd í öllum lífverum, frá bakteríum og sveppum til dýra og plöntna.

Ferlið byrjar með glúkósa sem er skipt niður í tvo þrísykrur (glyseraldehyd-3-fosfát) með því að binda fosfór og nota ATP. Þessi skipting er framkvæmd með ensímum sem kallast hexokinase og phosphofructokinase. Þrísykrurnar eru svo oxíðuð og fosfóruð með því að nota NAD+ sem er breytt í NADH. Þessi skref eru framkvæmd með ensímum sem kallast glyceraldehyde-3-phosphate dehydrogenase og phosphoglycerate kinase. Á þessu stigi er einn ATP myndaður fyrir hvern þrísykru.

Síðan eru þrísykrurnar breyttir í pyruvat með því að binda fosfór og mynda ATP. Þessi skref eru framkvæmd með ensímum sem kallast enolase og pyruvate kinase. Pyruvat getur svo verið notað í mitokondríum til að mynda ATP með loftslagi eða breytt í öðrum efnum eins og laktat eða etanól í óháðum loftslagi.

Glýkólýsa gefur frumum 2 ATP og 2 NADH fyrir hvern glúkósa sem er skipt niður. Þótt þessi tala sé lítill í samræmi við öllu ATP sem getur verið myndað með loftslagi, er glýkólýsa mikilvæg fyrir frumur sem eru í óháðum loftslagi eða þar sem loftslagi er ekki tilgengilegt. Ferlið er einnig mikilvægur fyrir framleiðslu byggingarefna eins og amínósýrur og lípíð.

Glýkólýsa er stjórnað af mismunandi ensímum og efnum sem geta aukað eða minnkað hraða ferlisins eftir þörfum frunnar. Þessi stjórnun er mikilvæg fyrir að halda jafnvægi í frumunni og að passa við breytilegar þarfir.