þáttagreining

Þáttagreining er tölfræðilegur aðferð sem leitar að leynilegum þætti (latent factors) sem hafa áhrif á margar mældar breytur. Markmiðið er að draga úr fjölda mælinga með því að lýsa þeim með færri þáttum sem hafa sameiginleg áhrif á breyturnar.

Tvær aðalgerðir þættagreiningar eru algengar: Exploratory Factor Analysis (EFA) og Confirmatory Factor Analysis (CFA). EFA leitast við að uppgötva uppbyggingu gagna án fyrirframgefinnar byggingar; CFA prófar fyrirframgefna byggingu þættanna og metur hversu vel hún passar gögnunum.

Hvernig ferlið gengur: Gögnin eru meðhöndluð til að meta tengsl milli breyta og draga út þætti sem skýra samleitni þeirra. Algengar úrvinnsluaðferðir eru aðalþáttaaðferðin (principal components) og hámarks líkindi (maximum likelihood). Eftir útdrátt er þættunum oft raðað og rotuð til að gera tengsl milli breyta og þætta skýrari (t.d. varimax-rotun eða annars konar oblique-rotun). Þáttahleðslur eru notaðar til að meta hver mæling tengist hverjum þætti og á hvaða hátt.

Forsendur og gæði: Gæði niðurstaðna ráðast af úrtaksstærð, lögmálum gagna og vali á aðferð. Oft erNotað er KMO-próf og Bartlett-próf til að meta ásættanleika gagna fyrir aðferðina. Nokkrar takmarkanir eru til staðar, jafnvel þótt aðferðin sé gagnleg: val á fjölda þátta, val á rotun og möguleikinn á breytilegra niðurstaðna milli rannsókna.

Notkun og notkunarsvið: Þáttagreining er víða notuð í sálfræði, félagsvísindum, kennslufræði og markaðsrannsóknum til að skilja flókið gagnamynstur og draga úr fjölbreytileika mælinga. Saga hennar nær til upphafs í greiningu á persónuleika og hamlandi þátta og þróast síðan í formgerð CFA og ósættingu með tölfræðilegum kerfum.