úrgangsskipti

Úrgangsskipti er svið sem fjallar um meðferð og stjórnun úrgangs frá myndun til endanlegrar úrvinnslu. Helstu markmið þess eru að minnka magn úrgangs, draga úr mengun, vernda heilsu og stuðla að sjálfbærri nýtingu auðlinda með hringrásarhagkerfi.

Ferlið hefst með upprunaskil og söfnun. Heimili, fyrirtæki og stofnanir skila úrgangi til réttrar flokkunar og dreifingar í endurnýjanlegt efni, lífrænan úrgang og blandinn úrgang, auk sérstakra hættulegra efna sem þarf sérstaka meðferð. Síðan er unnið til meðferðarstöðva þar sem frekari flokkun og meðferð fer fram.

Meðferðarleiðir eru t.d. endurnýting/endurvinnsla efna (pappír, plast, málmar, gler), lífræn meðferð (kompostun og niðurbrot lífræns úrgangs), orkuöflun úr úrgangi (t.d. brennsla með orku) og lokun með urðun fyrir þann úrgang sem ekki er hægt að endurnýta eða meðhöndla á annan hátt.

Reglur og ábyrgð liggja almennt hjá sveitarfélögum og ríkisvaldinu. Þær krefjast réttrar flokkunar, öryggisráðstafana og umhverfisgæslu. Einnig eru í mörgum kerfum reglur um Extended Producer Responsibility (EPR), sem krefja framleiðendur að taka ábyrgð á endanlegri meðferð vöru eða pakkningar.

Að stórum hluta til er árangurinn háður þátttöku almennings og fyrirtækja, fjárfestingum í tækni og fræði. Helstu áskoranir eru aukin úrgangsmagn, mengun í sumum efnum, óhreinindi í úrgangi og kostnaður við meðferð og flutning. Stefnt er að aukinni endurnýtingu, minni úrgangi og eflingu hringrásarhagræðis.