verðlagshækkanir

Verðlagshækkanir, eða verðbólga, eru samfelldar hækkanir á yfirgripnu verðlagi vörur og þjónusta í hagkerfi yfir tíma, sem draga úr kaupmætni heimila og fyrirtækja. Helsta mælingin er vísitala neysluverðs (VNV) eða aðrar verðbólguvísitölur; Hagstofa Íslands og Seðlabanki Íslands birta reglulega verðbólguupplýsingar. Verðbólga stafar af samspili margra þátta: eftirspurn sem eykst þegar hagkerfið gengur vel; kostnaðarhækkanir, t.d. laun, hrávörur og orka; gengisbreytingar sem hækka innflutt verðlag; og væntingar um framtíð verðs.

Áhrif hennar eru fjölbreytt: hækkandi verðlag minnkar kaupmátt, getur haft áhrif á launaviðræður, raunvexti og sparnað; tekjuskipting getur breyst eftir því hvernig verðbólgan bitnar á mismunandi hópa. Langtímaverðbólga getur dregið úr hagvexti og skapað óvissu fyrir fjárfestingar- og neytendahjón.

Meðferð: Seðlabankinn beitir peningastefnu til að stuðla að verðstöðugleika með stýrivöxtum og væntinga- og upplýsingarstjórnun; ríkisfjármálastefna og framboðsaðgerðir geta einnig stuðlað að stöðugu hagkerfi. Góð verðbólgu- og væntingastjórnun stuðlar að stabílu umhverfi fyrir fyrirtæki og heimili og eykur líkur á sjálfbærri hagþróun.

See also: Verðbólga, Vísitala neysluverðs, Seðlabanki Íslands, Peningastefna, Kaupmáttur.