vaxtarskilyrðum

Vaxtarskilyrðin eru samsetning umhverfisþátta sem ráða vexti lífvera. Þau innihalda abíótíska þætti (líflausa áhrif eins og hitastig, raki, ljós, næringarefni og sýrustig) og biótíska þætti (samskipti lífvera, samkeppni, sníkla og sjúkdómsvalda). Vöxtur, þroski og fjölgun byggist á samspili þessara þátta og tegundar sem um ræðir.

Helstu abíótískir þættir eru hitastig, ljósmagn og ljósdagslengd, raki, loftgæði með aðgengi að O2 og CO2, næringarefni og sýrustig (pH). Hitastig hefur mikil áhrif á efnaskipti og vaxtarhraða; of kalt eða of heitt dregur úr vexti. Ljós og ljóslengd stjórna vaxtarmynstri plantna og annarra ljósháðra lífvera. Raki ákvarðar vatnsbúskap plantna og örvera; of mikill eða of lítill raki hamlar vöxt. Loftskipti og aðgengi að súrefni og CO2 hafa áhrif á öndun og efnaskipti. Næringarefni og pH-stig ráða starfsemi frumna og vaxtarhraða.

Biótískir þættir fela í sér samkeppni um næringu og búsetu, sambönd milli lífvera, sem og sníkla, sjúkdómsvalda og samlíf við örverur. Þeir geta stuðlað að vexti eða hindrað hann.

Notkun og mikilvægi: í garðyrkju, landbúnaði og iðnaði er markmiðið að stilla skilyrðin til að hámarka vöxt, gæði og uppskeru. Í rannsóknum og iðnaði er haft náið eftirlit með vaxtarskilyrðum með gróðrnhúsum og stjórnunarkerfum. Mælingar og stjórnun: hitastig, raki, loftgæði, CO2, pH og næringarinnihald eru mæld og notuð til að bæta vöxt.