tipolojisi

Tipoloji veya tipolojisi, benzer özelliklere göre nesnelerin, olayların ya da olguların türlere ayrılarak sınıflandırılmasını ifade eden bir çalışmalara verilen addır. Terim, Yunanca typos (form, örnek) ile logos (bilim) kökenlidir. Tipoloji, formların, yapıların veya işlevlerin ortak yönlerini belirleyip, bu yönler üzerinden kuramsal desenler ve tarihsel gelişim ilişkileri kurmayı amaçlar.

Kullanım alanları geniştir. Dil biliminde tipoloji, dillerin yapısal özelliklerini karşılaştırarak evrenseller ve varyantlar üzerinde durur; sözdizimi, biçimbilim, sesbilim gibi alanlarda farklılıklar ve benzerlikler incelenir. Arkeoloji ve antropolojiye tipoloji, araç-gereçler, çanak-çömlek türleri gibi materyallerin formlarına göre sınıflandırma yaparak kültürel değişim süreçlerini anlamayı hedefler. Mimarlık, sanat tarihi ve din çalışmaları gibi alanlarda da tipolojik sınıflandırmalar, yapılar, motifler ve ikonografik öğeler üzerinden türlerin karşılaştırılmasını sağlar.

Metodoloji bağlamında tipoloji, veri toplama, sınırlayıcı kıstasların belirlenmesi, kategorilere ayırma ve karşılaştırma süreçlerini içerir. Elde edilen tipler, daha ileri analizlere zemin hazırlayabilir; ancak aşırı genelleme ve tarihsel bağlamdan kopuk sınıflandırmalara karşı dikkat gerekir.

See also: sınıflandırma, taksonomi, karşılaştırmalı çalışmalar.