tarbiyalash

Tarbiyalash — shaxsning xulq-atte, bilim, ko‘nikma va qobiliyatlarini shakllantirish, hayotga tayyorlash maqsadida berilgan tarbiyaviy ta’lim, yo‘l-yo‘riqlar hamda amaliy tajriba jarayonidir. U ma’naviy, axloqiy, ijtimoiy, intellektual hamda jismoniy rivojlanishni o‘z ichiga oladi va yosh insonning jamiyatga mos keladigan, mas’uliyatli fuqarolik xislatlarini shakllantirishga yo‘naltirilgan.

Tarbiyalash so‘zi tarkibida “tarbiya” ildizi bor bo‘lib, arabcha tarbiyya so‘zidan olingan bo‘lib, “madaniy etish, rivojlantirish, parvarish qilish” ma’nolarini anglatuvchi keng qamrovli tushuncha hisoblanadi. O‘zbek madaniyatida tarbiyalash asosan oilaviy muhitda boshlab kiritilgan bo‘lib, din–an’ana, urf-odatlar va jamiyat ehtiyojlari bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan. XX asrda sovet davrining ta’lim siyosati ham tarbiyalashga turli yo‘nalishlar, xususan ijtimoiy-qiyofaviy qadriyatlarning shakllanishiga ta’sir ko‘rsatdi. Mustaqillik davrida esa butunlay yondashuvlar kengaydi: maktab-tarbiyalash, ilgari keng ommalashgan xulq-atrofni rivojlantirish, bolalarning huquqlarini hisobga olish va barkamol rivojlanishga ko‘proq e’tibor qaratildi.

Tarbiyalashning asosiy sub’yektlari oilalar, o‘quv muassasalari, diniy tashkilotlar, mahalla hamjamiyatlari hisoblanadi. Usullari orasida misol ko‘rsatish, ijobiy rag‘bat; kundalik tartiblar, mehnat va xizmat ko‘rsatish faoliyati; axloqiy va ijtimoiy qiyofa shakllantirishga yo‘naltirilgan darsimlar, yoshlar tashabbuslaridan foydalanish mavjud. Hozirgi davrda tarbiyalashda texnologiya va internetdan xavfsiz va ma’naviy foydalangan holda individual xususiyatlar, teng imkoniyatlar va insoniy qadriyatlar uyg‘unligini saqlash muhim ahamiyatga ega.