sýkingarvarnir

Sýkingarvarnir vísa til þeirra varnar- og forvarna aðgerða sem vernda lífveruna gegn sýklum, svo sem baktérium, veirum, sveppum og sníkilsfrumum. Varnið skiptist í tvo grundvallar flokka: ósérhæfðar varnir (innate immunity) og sérhæfðar varnir (adaptive immunity). Auk þess er samfélagsleg og stofnunarlegt fyrirbyggingarsamráð mikilvæg til að lágmarka útbreiðslu sýkla.

Ósérhæfðar varnir fela í sér líffæra- og efnislegar hindranir: húð og slímhúð, slímthol sem fækka sýklum, fjarlægja þá með bítingu og höndum. Meltingar- og öndunarfærin hafa einnig vaxandi sýklavörnir, t.d. magasýrur og ensím sem drepa eða koma sýklum í burtu. Normal flóra líkamans hindrar einnig að nýjir sýklar ná festu. Innan líkamans bregðast ósérhæfðu vörnin oft við með bólguviðbragði, hita og með frumdískum frymi eins og makrófögum, neutrófílum og dendritic cells sem koma boði áfram til annars kerfis.

Sérhæfðar varnir byggja á T- og B-lymphocytum. Spennur eru sýndar af antigen-presenting cells; T-hjálparfrumur (CD4+) örva aðrar ónæmisfrumur og meðal annars veita sérhæfðari svar, en vopn T-fruma (CD8+) ráðast á sýklafrumur. B-frumur mynda mótefni sem ráða gegn sýklum og veita minnisvarn, sem gerir svör skjótari við endurkomu sýkla.

Forvarnaraðgerðir, þar á meðal vaksínur, eru lykill að styrkingu ónæmiskerfisins og oft draga úr útbreiðslu sýkla (herd immunity). Í samfélaginu skipta hreinlæti, handþvottur, hósta- og öndunartakmál, góður loftgæði og rétt mataröryggi stórt máli til að hindra smit og spítalasmit. Sýkingarvarnir eru samverkandi kerfi sem sameina líffræðilegar varnir, vísindalega þekkingu og samfélagslegar aðgerðir.

---