sýkinga

Sýking (sýking) er innrás og fjölgun örvera í hýsli sem getur valdið sjúkdómi eða öðrum heilsutjóni. Sýking getur verið með einkennum eða ósýnileg (ásymptomatísk) og hún þróast þegar örveran nær að fjölga sér og gegn hýsli. Sýkingar eru fjölbreyttar eftir gerð örvera, staðsetningu í líkamanum og móttökum hýslisins.

Orsakavaldi og tegundir. Sýkingar geta stafast af bakteríum, veirum, sveppum, sníklar (til dæmis orma og leysikynja) og próíni. Hver gerð örvera veldur oft sérstökum einkennum og viðeigandi meðferð. Örverurnar dreifast með mismunandi hætti, til dæmis í gegnum beinan kontakt, dropaöndun, lofthæfa útbreiðslu, skordrætti eða mat- og vatnsbólgu.

Framkoma og varnir. Í hýsli hefst sýking oft með því að örveran komist inn í líkamann, nýtir næringu og bólguviðbragð ónæmiskerfisins. Einkenni eru breytileg eftir gerð sýkingar og staðsetningu; sumir sjúkdómar hafa væg eða engin einkenni, aðrir geta verið lífsóhugandi. Greining felur í sér skoðun, ræktun, mótefnamælingar, PCR-tökur og myndgreiningu eftir þörfum.

Meðferð og forvarnir. Meðferð er háð orsökum sýkingar: bakteríusýkingar með sýklalyfjum, veirusýkingar með mótefnum eða sérstökum lækningum, sveppasýkingar með sveppalyfum og sníklar með viðeigandi meðferð. Mikilvægt er rétt notkun sýklalyfja til að koma í veg fyrir ónæmi. Forvarnir fela í sér hreinlæti, góða matvæla- og vatnsöryggi, bólusetningar, nálægðarræskrömmu og forvarnir gegn smitleiðum. Sýkingar hafa áhrif á einstaklinga og samfélög og eru mörgum snert af alþjóðlegri heilsuvernd.