steryczne

Steryczne, w kontekście nauk chemicznych, to przymiotnik odnoszący się do steryczności – właściwości wynikających z rozmiaru i rozmieszczenia przestrzennego atomów lub grup chemicznych. Terminu używa się do opisu wpływu przestrzennych cech cząsteczek na ich zachowanie chemiczne i fizyczne.

W chemii organicznej pojęcie to dotyczy efektów sterycznych. Utrudnienie steryczne polega na blokowaniu dostępu do miejsca reakcji przez duże podstawienie grup, co obniża szybkość reakcji lub zmienia jej ukierunkowanie. Z kolei korzystne ukształtowanie przestrzeni wokół cząsteczki może stabilizować określone izomery konformacyjne i sprzyjać wybranym ścieżkom reakcji.

Przykłady zastosowań obejmują wpływ grupy tert-butylo­wej na hinder steryczny w reakcji substytucji, a także rolę dużych ligandów w katalizie, które poprzez steryczność mogą kierować regio- i enantioselektywnością. W biochemii i farmaceutyce steryczność odgrywa kluczową rolę w dopasowaniu cząsteczek do receptorów i enzymów.

Pomiar i modelowanie steryczności wykorzystuje różne metody, w tym wskaźniki geometryczne i modele komputerowe opisujące rozmieszczenie objętości wokół cząsteczki. Steryczność współdziała ze stereochemią i innymi efektami elektronowymi, wpływając na właściwości takich układów jak związki organiczne, katalizatory i leki.

Zobacz także: steryka, efekt steryczny, hinder steryczny, stereochemia.