opsoninler

Opsoninler, bağışıklık sisteminin fagositozu kolaylaştırmak için patojenlerin yüzeyini işaretleyen proteinler veya moleküllerdir. Bu işaretler, fagositlerin (örneğin nötrofiller ve makrofajlar) mikroorganizmayı tanımasını ve yok edilmesini hızlandırır.

Başlıca opsoninler arasında antikorlar (özellikle IgG, kısmen IgM) ile kompleman sistemi fragmentleri (C3b, C4b) bulunur. IgG, bakteriyel yüzeylere bağlanarak Fc reseptörleri üzerinden fagositozu tetikler. C3b ise fagositlerin C3b’yi tanıyan reseptörleriyle etkileşir ve fagositozu kolaylaştırır.

Mekanizma olarak opsoninler patojene bağlandıktan sonra fagosit yüzeyindeki Fc reseptörleri veya kompleman reseptörleri üzerinden bu işareti tanır. Bu temas, fagositozu tetikleyen sinyallerin iletilmesini sağlar ve fagosom oluşumunu hızlandırır. Opsonizasyon, antikorlar yoluyla (klasik yol) ve C3b’nin depozisyonuyla (alternatif ve lektin yolları) iki ana yolla gerçekleşir.

Klinik açıdan önemi büyüktür. Opsonin eksikliği veya ilgili reseptörlerde bozulma, bakteriyel enfeksiyonlara karşı duyarlılığı artırabilir; özellikle kapsüllü bakterilere karşı savunma zayıflayabilir. Bazı otoimmün veya immün yetmezlik durumları da opsonizasyonu etkileyebilir ve tedavi sürecinde dikkate alınır.

Etymolojik olarak opson kelimesi, Yunanca opso- kökünden türemiştir ve “yemeğe hazırlamak” anlamına gelen terimlerden biridir. Bu bağlamda opsoninler, bağışıklık savunmasını “yenidenişteleyecek” şekilde hazırlama görevi görür.