neysluverðsmælingu

Neysluverðsmælingu er kerfisbundin mæling á verðlagi vörur og þjónustu sem heimili kaupa. Markmiðið er að greina breytingar á verðlagi yfir tíma og útbúa vísitölur sem lýsa verðbólgu og kaupmáttarbreytingum.

Helstu aðferðir og gögn. Mælingin byggir á verðupptökum fyrir valinn neysluhóp og fylgir fastri samsetningu vara og þjónusta til að sýna raunverulega eyðslu. Gögn koma oft frá opinberum stofnunum eins og Hagstofu Íslands (neyssluverðsvísitala) og öðrum aðilum, auk skanna- og netgagna frá innlendum og erlendum verslunum. Algengustu vísitölurnar eru Laspeyres-vísitala (byggð á fastu neysluverði í upphafi tímabils), Paasche-vísitala (núverandi verð) og Fisher-vísitala sem sameinar fyrir og eftirspurnarlíkanið. Keðjuð eða aðlagað uppbygging er einnig notuð til að búa til samsettar vísitölur.

Notkun. Neysluverðsmæling er grunnur fyrir verðbólgu- og lífskjarspár, ákvarðanir um peningastefnu, launatengd verðtryggingu og almenna hagstjórn. Vísitalan hjálpar stjórnvaldi, ꞏ fyrirtækjum og heimilum að skilja kaupmætti og efla samræmda ákvarðanatöku.

Áskoranir. Helstu vandamál eru breytingar í vali á vöruflokkum (skyndilega breytingar í neyslu), gæðabreytingar sem erfitt er að meta, nýjar vörur, aukin netverslun, mismunandi verðlag milli svæða og tímabundin tilboð. Ný þekking og gagnaveitur – samþætting skanna- og netgagna með hefðbundnum gögnum – eru stoðsendingar til að auka nákvæmni og samræmi.