löggjafarumhverfið

Löggjafarumhverfið er kerfi laga, reglna, stofnana og aðferða sem ákvarðar hvernig löggjöf er mótuð, samþykkt, túlkuð og framfylgd á Íslandi. Það byggist á stjórnarskrá Íslands, löggjöf Alþingis, reglugerðum og annarri reglubundinni stefnu sem tryggir réttaröryggi og stöðugleika samfélagsins.

Helstu þátttakendur í löggjafarumhverfinu eru Alþingi sem setur lögin, forseti Íslands sem formlega staðfestir þau, og ríkisstjórnin með ráðherrum sem móta frumvörp. Dómstólar túlka lög og meta samræmi þeirra við stjórnarskrá og aðrar lagareglur. Reglugerðir og framkvæmd er rótarkerfi sem framkvæmir löggjöfina og veitir framkvæmdarvaldi aðgengi að heimildum.

Ferlið við gerð laga hefst oft með frumvarpi frá ríkisstjórn eða þingmönnum. Það fer í nefndir þar sem umsagnir eru teknar og tillögur lagðar fram. Eftir umræðu og atkvæðagreiðslu í Alþingi verður lög samþykkt og formlega staðfest af forseta Íslands áður en þau taka gildi og eru birt til almennings.

Löggjafarumhverfið leitast við að vera gagnsætt, með aðgengi að upplýsingum, kostnaðar- og áhrifagreiningu og samráði við hagsmunaaðila. Það miðar að réttaröryggi, réttindum einstaklinga og samkeppni innan hagkerfisins og samfélagsins.

Íslenskt löggjafarumhverfi vex einnig af alþjóðlegu samhengi: Ísland er á EES-svæðinu og hluti af Schengen-samtökunum; EES-reglur hafa áhrif á innleiðingu laga í innlenda löggjöf, sér í lagi í málum sem varða samkeppni, umhverfi og neytendur.