lífrænum

Lífrænum er dative fleirtala af lýsingarorðinu lífrænn, sem merkir líf- eða lífrænt tengdur. Formið lífrænum kemur til vegna hlutverks lýsingarorðsins í íslenskri beygingu: það beygist eftir kyni, tölu og falli. Í þágáttar fleirtölu er algengt form sem notað er til að lýsa nafnorðum í dative. Sjá má í vísindatexta dæmi eins og í lífrænum efnum eða í lífrænum þörungum.

Notkun lífrænnar í íslensku fellur að nýyrðunum í lífrænni efnahlutanotkun. Orðin lífrænn/lífrænt/lífrænt efni eru notuð til að greina efni sem innihalda kolefni og tengjast lífi eða lífrænu eðli. Málfræðilega hefur lífrænn mörg beygingarsvæði; dative fleirtala stríkur við notkun í orðalaginu lífrænum efnum, lífrænum samböndum og öðrum frvís að orðum sem tengjast lífi eða kolefnissamböndum. Andstæðan við lífrænan er ólífrænn, sem vísar til ólífrænna efna og efnahópa.

Etymology orðsins lífrænn kemur frá líf-orði og er samsett með sokkur-svæðum sem bæta merkingu tengda lífi. Fornfæða rætur liggja í norrænu og forníslensku, og orðasamböndin lífrænt efni eða lífræn efni eru í dag ríkjandi í íslenskri vísindamáli.

Í notkun skiptir formið lífrænum miklu máli fyrir réttan málfarslegan samhengi, en hugtakið sjálft er notað til að benda á hlut sem hefur þráð lífs eða kolefnishvöt. Við notum oft samsetningar eins og lífræn efni eða lífrænar tegundir, en lífrænum er oft notað eftir föllum og stærðfræði texta til að undirstrika þágáttar hlutverk. Sjá einnig: lífrænn, lífræn, ólífrænn.