inteligencj

Inteligencja to pojęcie opisujące złożone zdolności poznawcze umożliwiające myślenie, uczenie się, rozwiązywanie problemów i adaptację do otoczenia. W psychologii zajmuje miejsce między biologicznymi podstawami a środowiskowymi uwarunkowaniami rozwoju poznawczego.

W klasycznych modelach wyróżnia się różne ujęcia. Ogólna inteligencja (g) odnosi się do wspólnej zdolności, która wpływa na wynik w różnorodnych zadaniach poznawczych. Płynna inteligencja obejmuje zdolności rozumowania w nowych, nieznanych sytuacjach, natomiast krystaliczna – wiedzę i umiejętności zgromadzone na przestrzeni życia. Teoria wielu inteligencji, propitowana przez Howarda Gardnera, sugeruje istnienie odrębnych zdolności (np. lingwistycznych, matematycznych, przestrzennych, interpersonalnych), choć jej zakres i interpretacja budzą kontrowersje w środowisku naukowym.

Inteligencję mierzy się w praktyce za pomocą testów psychometrycznych, takich jak testy IQ (np. Wechsler, Stanford-Binet). Wyniki mogą pomagać w diagnozowaniu zaburzeń rozwojowych, planowaniu edukacji i badaniach naukowych. Jednocześnie krytycy zwracają uwagę na ograniczenia testów: kulturowe uprzedzenia, wpływ środowiska, motywacja i kontekst kulturowy mogą wpływać na wynik, nie odzwierciedlając całości możliwości jednostki.

Rozwój inteligencji zależy od interakcji czynników genetycznych i środowiskowych: wczesna stymulacja, edukacja, zdrowie i warunki społeczne mają wpływ na funkcjonowanie poznawcze w dorosłym życiu. Współczesne badania nad inteligencją obejmują mechanizmy mózgowe, dynamikę rozwojową i implikacje praktyczne w edukacji i polityce społecznej.