glukokortykosteroidy

Glukokortykosteroidy (GKS) to grupa kortykosteroidów o silnym działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym, w tym naturalny kortyzol i jego syntetyczne analogi. Działają poprzez wiązanie z receptorami glukokortykosteroidowymi w komórkach, co prowadzi do aktywacji lub represji ekspresji wielu genów. Efektem są mniejsze wydzielanie mediatorów zapalnych, hamowanie migracji leukocytów oraz zmniejszenie przepuszczalności naczyń.

Klasyfikacja obejmuje różne potęgi i zastosowania. Istnieją naturalne GKS, takie jak hydrokortyzon, oraz syntetyczne o różnej sile działania (np. deksametazon, metyloprednizolon, prednizon). W zależności od podania wyróżnia się dawki ogólne (doustne, dożylnie, domięśniowo), miejscowe (kremy, maści), wziewne (budesonid, flutikazon) oraz donosowe i doodbytnicze. W praktyce dobór potencji i formulacji zależy od choroby, lokalizacji zapalenia i konieczności ograniczenia działań niepożądanych.

Wskazania obejmują ostre i przewlekłe choroby zapalne i autoimmunologiczne, astmę i inne choroby układu oddechowego, choroby skóry, zapalne choroby przewodu pokarmowego, zapalenia stawów oraz w transplantologii przeciw odrzutom. Stosowanie GKS wymaga zwykle krótkoterminowego leczenia lub stopniowego taperowania przy długotrwałej terapii, aby uniknąć zespołu hiperkortyzolemii i supresji osi HPA.

Długotrwałe stosowanie wiąże się z licznymi skutkami ubocznymi, takimi jak przyrost masy ciała, nadciśnienie, hiperglikemia, osteoporoza, miopatia, atrofię skóry, zwiększone ryzyko infekcji, a także zahamowanie wzrostu u dzieci. W ciąży stosowanie oceniane jest pod kątem korzyści i ryzyka dla matki i płodu. Praktyka kliniczna zaleca najkrótsze skuteczne dawki i monitorowanie terapii.