glikogenez

Glikogenez, glikojenin oluşumunu sağlayan biyokimyasal yolaktır. Glikojen, glukoz birimlerinin dallanan ve depolanan bir polimer şeklinde saklandığı enerji kaynağıdır. Karaciğer ve iskelet kasında yoğun olarak bulunan glikojen, kan şekeri düzeylerini düzenlemek ve hızlı enerji sağlamak amacıyla depolanır.

Glikogenezin temel basamakları, glukozun hücre içine alınmasıyla başlar. Glukoz, hekoksokinaz veya glukokinaz tarafından glukoz-6-fosfata dönüştürülür; daha sonra fosfoglükomutaz tarafından glukoz-1-fosfata çevrilir. Glukoz-1-fosfat, UDP-glukoz pyrofosforilaz tarafından UDP-glukoz’a dönüştürülür. Glikojenin uzaması, UDP-glukoz’un glikojenin uç bölgelerinden yeni glukoz birimlerine aktarılmasıyla gerçekleşir; bu adım, glikojen sentez enzimi (glikojen synthase) tarafından katalize edilir. Glikojen, dallanma enzimindeki (branşing enzim) yardımıyla her 8–12 glukoz biriminde alfa-1,6 bağlantıları oluşturarak dallar kurar. Primer olarak glikojenin başında glikogenin adı verilen protein bulunur ve kısa bir oligomeri bu proteinin kendine eklenmesiyle oluşur.

Yapısal ve fonksiyonel olarak glikogenez, karaciğer ve kas dokularında farklı roller üstlenir. Karaciğerde glikojen, kan glukozu seviyelerini korumak için buffer görevi görürken, kaslarda depolanan glikojen kasılma sırasında hızlı enerji sağlar. Düzenleme, hormonlar aracılığıyla olur: insülin, glikogenezı teşvik ederken glukagon ve epinefrin glikojenolizi (parçalanmasını) ve glikogenezin inhibitörünü tetikleyebilir. Ayrıca glikogen synthase aktivitesi, fosforilasyon durumuna bağlıdır; dephosphorylate olmuş formu aktiftir ve glikoz-6-fosfat gibi allosterik etkiler de süreç üzerinde rol oynar.