geðlægðar

Geðlægð er geðröskun sem einkennist af langvarandi depurð eða áhugaleysi sem varir í meir en tvær vikur og truflar daglegt líf. Algeng einkenni eru depurð eða tilfinningalegt niðursnúin ástand, minnkaður áhugi á venjulegum athöfnum, aukin eða minnkuð orka, svefntruflanir (of mikið eða of lítið sofnar), breytingar á matarlyst eða þyngdarbreytingar, skert sjálfsálit, einbeitingarvandi og endurtekin hugmyndir um dauða eða sjálfsvíg. Einkenni þurfa að vera til staðar flest eða allt daglega í meira en tvær vikur og hafa áhrif á starfs- eða félagslíf.

Helstu undirflokkar geðlægðar eru megingeðlægð (major depressive disorder) og varanleg geðlægð eða dysthymia (persistent depressive disorder). Geðlægð getur komið sem hluti af geðhvarfasýki (bipolar disorder) eða tengst áfallum og langvarandi streitu. Umtalsverð tíðni geðlægðar er á milli kynja og aldurshópa, og hún getur fylgt öðrum geðröskunum eða líkamlegum sjúkdómum.

Orsakir geðlægðar eru margþættar og byggjast á samspili erfða, lífeðlisfræðilegra þátta og umhverfisáhrifa. Erfðasaga, breytingar í boðefnum heila, lífshættir, streita, áskoranir í félagslegu aðlögun og langvinnir sjúkdómar auka líkur á geðlægð. Fortíðarfjör, missir eða einangrun geta einnig verið þættir í þróun hennar.

Greining byggist á samtali og mati faglærðs geðlæknis eða sálfræðings og notkun alþjóðlegra viðmiða (DSM-5/ICD-11). Meðferð felst oft í samtalsmeðferð eins og hugrænni atferlismeðferð (CBT), öðrum sálfræðimeðferðum og lyfjameðferð (t.d. SSRI/SNRI). Í alvarlegum tilvikum eða þegar aðrar meðferðir hafa ekki skilað árangri getur rafneglun (ECT) eða tálmeðferð (rTMS) verið hentugt úrræði. Mikilvægt er að stuðningur fjölskyldu og vina, hreyfing, góður svefn og næring stuðli að bata og dragi úr endurteknum atvikum.