geçmek

Geçmek fiili Türkçe’de çok yönlü kullanıma sahip bir eylemdir. En temel anlamları üç ana grup altında toplanabilir: zamanın akışını ifade etmek, bir yerden geçiş yapmak veya geçmek kelimesinin edilgenleşmesiyle ilgili durumlar ve bir sınavı ya da benzeri bir edinimi başarmak.

Zamanın akışını belirtmek için kullanılan geçmek, öznenin zamanla ilişkisini betimler. Örnekler: “Zaman geçiyor.”, “Yıllar geçtikçe insanlar değişir.” Burada geçmek, somut bir nesneyi hareket ettirmekten çok sürecin devam ettiği, sürenin ilerlediği anlamını taşır.

Bir yerden geçmek veya geçiş yapmak anlamında da kullanılır. Yer değişikliğiyle ilgili durumlarda “bir yerden geçmek” ifadesi kullanılır: “Köprüden geçtik,” “Tüm mahalleden geçerek eve geldim.” Bu anlamda geçmek, fiziksel olarak bir sınırı aşmak ya da yol boyunca bir yerden geçmek demektir.

Bir şeyi başarmak anlamında kullanımı da yaygındır. Sınavı geçmek, dersi geçmek gibi ifadeler, başarıyı belirtir. Örnekler: “Sınavı geçtim,” “Bu dersi geçti.” Bu kullanımlar, Türkçe’de “geçmek” fiilinin geçerli olma ve kabul görme anlamlarını da içerir.

Çekimleşmesi fiilin zamanlı formlarında belirgindir: şimdiki zaman “geçiyorum, geçiyorsun, geçiyoruz”; geçmiş zaman “geçtim, geçtin, geçti”; gelecek “geçeceğim, geçeceksin, geçecek.” Ayrıca “geç” köküyle “geçiş” (geçiş) ve “geçerli” gibi türevler de sıkça kullanılır. Geçmek, günlük dilde hem mecazî hem de somut anlamlarda sık rastlanan bir fiildir.