félagsfælni

Félagsfælni, eða félagsfælni sem geðröskun, er geðröskun sem einkennist af miklum og langvarandi ótta við félagslegar eða frammistöðuaðstæður og af forðun eða verulegri vanlíðan sem truflar daglegt líf. Óttinn stafar af áhyggjum um að verða umdeildur, ásöpuð eða gera opinber mistök, og hann getur komið fram í aðstæðum eins og að tala fyrir framan hóp, hitta ókunnuga eða taka þátt í samkomum.

Einkenni felast oft í djúpum kvíða eða svipuðum atvikum þegar einstaklingurinn þarf að vera í félagslegum aðstæðum, ásamt líkamlegum einkennum eins og hraðri hjartslætti, svitakófi, skjálta, köldu eða ógleði. Fólk með félagsfælni forðar oft aðstæðum eða upplifir mikla vanlíðan fyrirfram og eykur þannig truflun á vinnu, námi eða samböndum. Til að greining teljist þarf einkennið að vera langvarandi, oft að minnsta kosti sex mánuði, og valda verulegri vanlíðan eða truflun.

Orsakir eru samverkandi og falið í erfðafræði, taugavísindalegum þáttum og umhverfislegum reynslu. Algengi er talið vera nokkuð hátt meðal fullorðinna og byrjar oft á unglingsárum; félagsfælni kemur oft í tengslum við aðrar kvíðaröskanir eða þunglyndi.

Greining byggist á klínískri skoðun og notkun viðmiða DSM-5 eða ICD-10. Engin líffræðileg próf tilgreind eru fyrir greiningu; niðurstaða byggir á einkennaþáttum, varanleika og truflun í daglegu lífi.

Meðferð byggist að mestu á sálfræðilegum aðferðum, sérstaklega kognitífvísindalegri atferlismeðferð (CBT) með exposure-æfingum, félagsfærniþjálfun og hópmeðferð. Lyfjameðferð með SSRI eða SNRI er oft gagnleg, sérstaklega þegar einkenni eru þung eða samverkandi með öðrum geðröskunum. Meðferðaraðferð getur bætt lífsgæði og stuðlað að bata til lengri tíma. Aðstoð og fræðsla fyrir fjölskyldu og samfélag geta einnig skipt sköpum fyrir viðhald meðferðarárangurs.