foszforilanhidrid

Foszforilanhidrid, znany również jako pentoksyd fosforu (P₄O₁₀) lub tlenek fosforu(V), to nieorganiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym P₄O₁₀. Jest to silnie higroskopijna, biaława substancja krystaliczna, która w warunkach pokojowych ulega stopniowemu hydrolizowaniu w obecności wilgoci z powietrza, tworząc kwas fosforowy i fosforany. W stanie czystym jest bezbarwny, jednak często występuje w postaci żółtawych lub szarych kryształów ze względu na zanieczyszczenia.

Foszforilanhidrid jest silnym dehydratującym i chlorującym środkiem, co czyni go ważnym reagentem w syntezie organicznej. Jest również wykorzystywany do produkcji kwasu fosforowego, fosforanów oraz jako katalizator w procesach chemicznych. W przemyśle organicznym służy do syntezy fosforanów estrowych, takich jak fosforany triestrowe, które znajdują zastosowanie jako płynny płomieniotwórczy w napędach rakietowych.

W warunkach laboratoryjnych foszforilanhidrid jest przygotowywany przez utlenianie białego fosforu (P₄) tlenem lub przez termiczną dezhydratację kwasu fosforowego. Jest niebezpieczny w obsłudze ze względu na silne działanie drażniące na skórę, błony śluzowe i oczu, a także ze względu na jego higroskopijność, która może prowadzić do gwałtownych reakcji. W kontakcie z wodą ulega reakcji egzotermicznej, wydzielając dużą ilość ciepła.

Ze względu na swoje właściwości chemiczne, foszforilanhidrid jest stosowany przede wszystkim w przemyśle chemicznym, jednak jego użycie wymaga ostrożności ze względu na toksyczność i reaktywność.