diisocyanáty

Diizocyaniany, zwane również diizocyjanianami, to grupa związków organicznych zawierających dwie grupy izocyjanianowe (-NCO). Są kluczowymi prekursorami poliuretanów i wykorzystywane jako wysoce reaktywne centra łączeniowe w produkcji tworzyw sztucznych. Wśród nich wyróżnia się diizocyaniany aromatyczne, takie jak toluenodiizocyjanian (TDI) i difenyloizocyjanian (MDI; często mieszanka izomerów), oraz diizocyaniany alifatyczne, takie jak HDI (hexametylendiizocyjanian) i IPDI. Diizocyaniany aromatyczne są zwykle tańsze i bardzo reaktywne, ale mogą powodować podrażnienia i alergie oraz mają skłonność do żółknięcia powłok. Diizocyaniany alifatyczne zapewniają lepszą stabilność koloru i odporność na UV, są jednak droższe i mają inne właściwości.

Produkcja diizocyanianów najczęściej odbywa się poprzez konwersję diaminy do izocyjanianów w procesach opartych na phosgene (fenolowanie/izocyjanian diaminy), choć stosuje się także inne metody przekształceń prekursorskich diaminy. Charakter chemiczny izocyjanianów sprawia, że reagują z wieloma grupami funkcyjnymi.

Zastosowania obejmują głównie produkcję poliuretanów: elastyczne i sztywne pianki do mebli i izolacji, powłoki i lakiery, kleje oraz elastomery. TDI i MDI są szeroko używane w przemysłach meblarskim i obuwniczym, natomiast HDI i IPDI znajdują zastosowania w powłokach samochodowych i wysokorozpuszczalnych lakierach UV-stabilnych.

Bezpieczeństwo i regulacje: diizocyaniany są silnymi alergenami oddechowymi i mogą powodować astmę oraz podrażnienia skóry. Narażenie w miejscu pracy wymaga kontroli inżynieryjnych, odpowiedniego sprzętu ochronnego i szkoleń. W wielu jurysdykcjach obowiązują przepisy REACH i klasyfikacje GHS; stosuje się także procedury postępowania ze strefami bezpiecznymi i monitorowania narażeń.