dengelenebilirlik

Dengelenebilirlik, bir sistemin bozulmalar sonrası dengede kalma ya da dengeye ulaşma kapasitesi olarak tanımlanır. Bu kavram, mekanik, elektriksel, biyolojik ve sosyal-ekonomik sistemlerde denge iletimini ve kararlılığını kapsar. Bir sistem dengelenebilir olduğunda, uygulanabilir kontrol veya doğrudan içsel dinamiklerle bozulan durumlar sonraki etkilerden sonra hedef dengeye ulaşabilir ve bu dengeyi sürdürür.

Kontrol kuramında dengelenebilirlik, bir sistemin istenen denge durumuna ulaşma ve bu durumunu sürdürme kabiliyetine ilişkin kararlılık ve ulaşılabilirlik şartlarıyla ilişkilidir. Gözlemlenebilirlik ve denetlenebilirlik gibi ön koşullar, dengelenebilirliğin varlığı için temel göstergelerdir. Dinamik modellerde sönümleyicilik (damping) ve kararlılık sınırları, istenen dengeye ulaşım süresini ve aşım miktarını belirler.

Ekonomi, ekoloji ve altyapı gibi alanlarda dengelenebilirlik, iç talep ile üretim ya da kaynaklar arasındaki uyumu sağlama kapasitesi olarak düşünülür. Politika araçları (fiskal ve para politikası), esneklikler ve kurumsal mekanizmalar dengelenebilirliği artırabilir. Sistem, dışsal şoklara rağmen kısa-orta vadede dengeye dönme eğilimine sahipse yüksek dengelenebilirlik gösterebilir.

Değerlendirme genellikle simülasyonlar ve kararlılık analizleriyle yapılır. Lineer veya doğrusal olmayan modeller kullanılarak zaman tepkisi, sönüm oranı ve aşım gibi metrikler ölçülür. Dengelenebilirliği artırmak için geri besleme kontrollerinin güçlendirilmesi, redundansın eklenmesi ve sistem dinamiklerinin frekans/çevrim açısından uygun hale getirilmesi gibi tasarım stratejileri uygulanır.