deklaratsiyasi

Deklaratsiyasi (deklaratsiya sifatida) rasmiy yoki keng jamoatchilikka ochiq bayon bo‘lib, shaxs, tashkilot yoki davlat tomonidan o‘z niyatlari, prinsiplar, huquqiy holat yoki siyosiy pozitsiyasini bayon etish uchun chiqariladi. U odatda qisqa matn bo‘lib, kelajakdagi qadamlar uchun yo‘riqchi bo‘lib xizmat qiladi. Ba’zi hollarda esa deklaratsiya faqat siyosiy maqsadlarda manfaatdor tomonlar o‘rtasidagi kelishuv sifatida qabul qilinadi.

Etymology (tilga kirishi) so‘z “deklaratsiya” inglizcha declaration, fransuzcha déclaration yoki lotincha declarare so‘zlaridan kelib chiqadi; ruscha deklaratsiya orqali ham keng tarqalgan. Uzbek tilida “deklaratsiyasi” shakli keng qo‘llanadi.

Turlari. Deklaratsiyalar turli yo‘nalishlarda chiqarilishi mumkin: 1) Siyosiy deklaratsiyalar — mustaqillik e’lonlari, siyosiy pozitsiya yoki kelishuvlarni ifodalaydi; 2) Inson huquqlari deklaratsiyalari — Universal Declaration of Human Rights kabi huquqlarni qamrab oladi; 3) Yuridik yoki huquqiy deklaratsiyalar — yuridik mavhum sabablar yoki qoida-generatsiya maqsadida chiqariladi; 4) Mustaqillik, xavfsizlik yoki boshqa mavzular bo‘yicha qarorlar yoki favqulodda holatlar deklaratsiyalari.

Tarixiy misollar. Tanilgan misollarga Universal Deklaratsiya of Human Rights (1948), Amerika Qo‘shma Shtatlarining Mustaqillik Deklaratsiyasi (1776), Inson Huquqlari Deklaratsiyasi (1789) kiradi. Xalqaro tafovutlar va milliy amaliyotlarda deklaratsiyalar keng qo‘llanadi.

Xulosa. Deklaratsiya rasmiy bayonot bo‘lib, taraflar o‘rtasidagi munosabatlar, huquqlar yoki rejalarni belgilab beradi. Ba’zi hollarda u qonunchilikka o‘tuvchi rasmiy hujjat bo‘lishi mumkin, ko‘pincha esa rahbarlik yoki siyosiy yo‘l-yo‘riq bo‘ladi.