baryonlar

Baryonlar, hadronlar sınıfına ait temel parçacıklar olup üç kuarktan oluşurlar. Baryon sayısı B = +1 taşıdıkları için baryonlar olarak adlandırılırlar; buna karşılık mezonlar kuark-antikuark çiftlerinden oluşur ve B = 0’dır. En bilinen baryonlar proton (p) ve nötrondur (n). Protonlar uud kuark dizilimine sahipken nötronlar udd’dır. Baryonlar üç renkli kuarkın (kırmızı, yeşil, mavi) renkli olmayan toplam durumuna dönüştüren renk kuvveti nedeniyle renkli olarak gözlemlenemez; üç kuark bir araya geldiğinde renk nötr duruma geçer.

Kuark modeli, baryonların temel yapısını açıklar: üç valans kuarkı, bazen ek kuarklar/antikuarklar içerebilir, ancak ana yapı üç kuarktan oluşur. Baryonlar güçlü etkileşimlerle bağlanırlar ve hâlâ kuarklar olarak varlıklarını sürdürürler; bazıları resonans durumlar olarak kısa ömürlüdür. Hiperonlar olarak adlandırılan strangeness içeren baryonlar (Λ, Σ, Ξ, Ω) ile charm veya bottom gibi daha ağır kuarklar içeren baryonlar da mevcuttur.

Yaygın olarak baryonlar fermiyonlar olup yarım tamsayılı spinlere sahiptirler; baryon sayısı B = 1 olduğundan baryon sayısının korunduğu varsayılır. Protonun kararlı olması nedeniyle günlük yaşamda madde yapısı üzerinde temel etkileri vardır. Tarihsel olarak 1964 yılında Gell-Mann ve Zweig kuark modelini öne sürerek baryonların yapısını ve etkileşimlerini açıklamaya başladılar.