Sistemoj

Sistemoj estas kolektoj de interagantaj elemento kiuj funkcias kune por realigi komunan celon. Ili havas limojn, enigojn, procezojn kaj eligojn, kaj ofte uzas reguladon por konservi stabilecon aŭ adaptiĝi al ŝanĝoj. La studo de sistemoj, nomata ofte teorio pri sistemoj aŭ sistemteorio, celas kompreni kiel la elemento kaj iliaj rilatoj kreas la tutan sistemon kaj ofte montras emergentajn trajtojn.

Sistemoj povas esti teknikaj aŭ inĝenieraj, informaj aŭ komunikaj, biologiaj, kaj sociaj aŭ organizaj. Ekzemple, teknikaj sistemoj inkluzivas mekanikajn aŭ elektrojn, transporte retojn; informaj sistemoj inkluzivas komputilajn ret retojn; biologiaj sistemoj aperas en la homa korpo aŭ ekosistemoj; sociaj sistemoj havas organizaĵojn kiel lernejojn, kompaniojn aŭ ŝtatojn.

Ĉefaj elemento de sistemoj estas membroj aŭ komponentoj, kiuj interagas per ligoj. Sistemoj ofte enhavas subsistemojn kaj povas esti kunligitaj en pli grandajn sistemojn, formante hierarkian strukturon. Enigoj estas la materialoj aŭ informoj en la sistemo; eligoj estas la rezultoj. Regulado aŭ kontrolo adapatas la procezojn laŭ la eligoj por realigi stabilecon aŭ atingi celon. Emergentaj trajtoj aperas kiam la tuta sistemo montras kvalitojn ne evidentajn ĉe la individuo.

Historie la koncepto de sistemoj estis grandskale evoluigita kun la Generala Sistemo-Teorio de Ludoviko von Bertalanffy kaj kun la kibernetiko de Norberto Wiener; poste la studo de kompleksaj sistemoj plene konfirmiĝis per la ideoj pri retoj kaj interdependaj agadoj. Sistemoj estas uzataj en inĝenierado, informadko, ekologia aŭ politike, kaj en organizaj kaj sociaj analizoj.

Aplikoj inkluzivas projekti teknikajn sistemojn, mastrumi informajn retojn, planadi urbajn aŭtomatigojn, analizi organizajn procezojn kaj planadi medipolitiĝojn.