Katalizleyen

Katalizleyen, Türkçe’de katalizlemek fiilinden türetilen bir sıfat-fiildir. Bir şeyi katalizleyen, kimyasal veya biyolojik bir reaksiyonu hızlandıran etkeni belirtir. Katalizör (katalizör maddesi) kavramına yakın bir anlam taşır; ancak katalizleyen ifadesi, etkenin rolünü veya etkisini vurgular.

Katalizleyen maddeler, reaksiyona girenlerden bağımsız olarak reaksiyon yolunu değiştiren veya enerji bariyerini düşüren bir mekanizmayı sağlar. Böylece reaksiyon hızı artar; tepkime aynen ilerler ancak daha hızlı gerçekleşir. Katalizleyenler, net reaksiyonda tüketilmezler veya çok az tüketilirler; dolayısıyla çevrim içinde tekrar kullanılabilirler.

Kullanım alanları çeşitlidir. Kimyada homojen katalizleme (katalizör ile aynı fazda olan etkenler) ve heterojen katalizleme (farklı fazlarda olan etkenler) olmak üzere sınıflandırılır. Biyokimya ve biyoloji alanında enzimler, canlılarda bulunan doğal katalizörler olarak işlev görür; metabolik reaksiyonları hızlandırırlar. Endüstride ise hidrojenasyon, oksidasyon ve afiniti reaksiyonlar gibi süreçlerde metal katı maddeler veya organik katalizörler sıkça kullanılır.

Katalizleyen kavramı genelde bir etkenin hangi tarafı hızlandırdığını belirtir ve özellikle “katalizör” kavramıyla birlikte veya bağlam içinde kullanılır. Aynı zamanda bir olay veya koşula bağlı olarak hızlandırıcı bir unsur olarak da ifade edilebilir.

See also: kataliz, enzim katalizi, aktivasyon enerjisi, homojen kataliz, heterojen kataliz.