Höfundarrétt

Höfundarréttur, oft nefndur copyright, er lagaleg vernd fyrir hugverk höfundar. Hann gildir um bókmenntaverk, tónlist, myndlist, leikrit, kvikmyndir, forrit og önnur skapandi verk sem byggja á sköpun einstaklinga eða hópa. Verndin tekur til upprunalegrar hugsunar og útfærslu verksins og gildir um bæði gefin og ógefinn útgáfuform.

Höfundarrétturinn samanstendur af tveimur meginhlutum: eignar- eða efnahagsrétti og siðferðisrétti. Efnahagsrétturinn veitir höfundinum heimild til að ráða yfir endurnotkun, afritun, dreifingu, sýningu, framsetningu og þýðingu verks, og að veita leyfi til frekari nýtingar og hagnast á verkum. Siðferðisréttindi fela í sér rétt til nafnnotkunar (nafns höfundar) og rétt til þess að verkið sé ekki óverndað eða með breytingum sem höfundur telur óhæfar án samþykkis hans.

Verndartími höfundarréttar er almennt líf höfundar og 70 ár eftir andlátt hans. Fyrir nafnlausa eða óþekkta höfunda gildir oft 70 ár frá útgáfu eða frá sköpun verksins.

Undantekningar og takmarkanir leyfa takmörkuð notkun án leyfis í tilvikum eins og gagnrýni, tilvitnanir í hófi, kennslu eða rannsókn, fréttir og litla notkun sem lögin heimila. Bókasöfn, rannsóknarstofur og menningarstofnanir hafa einnig reglur sem styðja varðveislu og fræðslu innan lagaheimildar.

Brottnám höfundarréttar getur leitt til lagalegrar ábyrgðar og skaðabóta, og á alþjóðavísu eru samningar eins og Berne-samningurinn grundvöllur fyrir vernd. Íslands lög byggja á þessum alþjóðlegu kröfum og samræmist evrópskum reglum.